İnternet nasıl çalışır? Animasyon Video!

İnternet Hakkında Ansiklopedik Bilgi

1. Internet nedir?

Internet, birçok bilgisayar sisteminin birbirine bağlı olduğu, dünya çapında yaygın olan ve sürekli büyüyen bir iletişim ağıdır.
Internet, insanların her geçen gün gittikçe artan “üretilen bilgiyi saklama/paylaÅŸma ve ona kolayca ulaÅŸma” istekleri sonrasında ortaya çıkmış bir teknolojidir. Bu teknoloji yardımıyla pek çok alandaki bilgilere insanlar kolay, ucuz, hızlı ve güvenli bir ÅŸekilde eriÅŸebilmektedir. Ä°nternet�i bu haliyle bir bilgi denizine, ya da büyükçe bir kütüphaneye benzetebiliriz. Internet�e,  bakış açımıza baÄŸlı olarak farklı tanımlamalar da getirebiliriz : Internet,

• 1997 sonu itibarıyla 100,000,000�u aÅŸkın insanın kendi arasında etkileÅŸtiÄŸi, bilgi deÄŸiÅŸ-tokuÅŸu yapabildiÄŸi ve kendi yazısız kuralları olan büyük bir topluluktur. Bu, internetin sosyal yönüdür.
• Pek çok yararlı bilginin bir tuÅŸa basmak kadar yakın olduÄŸu dev bir kütüphanedir.
• 1997 sonu itibarıyla, 20,000,000�u aÅŸkın bilgisayarın baÄŸlı olduÄŸu çok büyük bir bilgisayar ve iletiÅŸim ağıdır.
• KiÅŸilerin deÄŸiÅŸik konularda fikirlerini serbestçe söyleyebilecekleri ortamlar barındıran bir demokrasi platformudur.
• Evden alış-veriÅŸ, bankacılık hizmetleri, radyo-televizyon yayınları, günlük gazete servisleri vb gibi uygulamaları ile aslında internet aynı zamanda bir hayat kolaylaÅŸtırıcıdır.

Tüm bu tanımların arakesitinde yer alan ise “Bilgiye Ulaşım ve Onu Paylaşım, sonrasında da elde edilen bilgiyi kullanım” dır.

Sonuç olarak, Internet, önümüzdeki yıllarda üretilecek bilgilerin dolaşım sistemidir. Ticari boyutunun da ortaya çıkmasıyla yaşamla daha çok iç içe geçmeye başlamıştır. Internet farklı  bir ortam, farklı bir uzay. Kendi, yazılı olmayan, kuralları olan; kendi toplumu olan bambaşka bir uzay. Klasik yaşama  biçimlerini, değer yargılarını değiştiren; hayatımıza yeni kavramlar, yeni uğraşlar getiren birşey. Hayatımızı etkiliyor. Hem  de çok fazla bir biçimde.

Internet’in etkilerini görmek ve onu hissetmek sanirim çok daha kolay. Hayatımızda normal ÅŸartlarda yaptıklarımızı göz önüne getirelim ve Internet’in bunları nasıl deÄŸiÅŸtirdiÄŸini; bunlara nasıl yeni anlamlar yüklediÄŸini gözlemleyelim. Belki bazılarımız için daha az (ya da hiç), bazılarımız için daha çok (ya da aşırı çok) etkilenmeler olacaktir. Ancak gerçek olan, önümüzdeki yıllarda (2000′e girerken) Internet olgusu her yönüyle bizimle olacak ve hayatımızda onunla ilintili pek çok sey yapıyor olacağız (AÄŸ üzerinden alışveriÅŸler, uçak/tren rezervasyonları, günlük gazetelere eriÅŸim, bilimsel dergileri okumak gibi.)

Lise’de bir Kimya hocamız vardı. 1930′li yillarda okutulan ders kitaplarında ElektriÄŸin nasıl tarif edildiÄŸini bir derste bize şöyle söylemiÅŸti :

• • • • “Ne idüğü belirsüz, ettiğünden bellidür.”

Ne dersiniz, bu tanımı internet için de kullanabilir miyiz?

---

2. TCP/IP nedir?

“Bilgi Ağı” üzerindeki bilgi iletimi ve paylaşımı bazı kurallar dahilinde yapılmaktadır. Bu kurallara kısaca “internet protokolleri”, ya da TCP/IP protokoller ailesi  denir. TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol), bilgisayarlar ile veri iletme/alma birimleri arasında organizasyonu saÄŸlayan, böylece bir yerden diÄŸerine veri iletiÅŸimini olanaklı kılan pek çok veri iletiÅŸim protokolüne verilen genel addır. Bir baÅŸka deÄŸiÅŸle, TCP/IP protokolleri bilgisayarlar arası veri iletiÅŸiminin kurallarını koyar.

Bu protokollere örnek olarak, dosya alma/gönderme protokolü (FTP, File Transfer Protocol), Elektronik posta iletişim protokolü (SMTP Simple Mail Transfer Protocol), TELNET protokolü (Internet üzerindeki başka bir bilgisayarda etkileşimli çalışma için geliştirilen *login* protokolü) verilebilir. Adını sıkça duyduğumuz WWW ortamında birbirine link objelerin iletilmesini sağlayan protokol ise Hyper Text Transfer Protocol (HTTP) olarak adlandırılmaktadır. TCP/IP protokolü aynı zamanda, diğer iletişim ağlarında da kullanilabilir. Özellikle pek çok farklı tipte bilgisayarı veya iş istasyonlarını birbirine bağlayan yerel ağlarda (LAN) kullanımı yaygındır.

---

3. Internet’e kimler dahildir? Kaç tane bilgisayar Internet’e baÄŸlıdır? Kaç KiÅŸi Internet Kullanıyor?

Bütün dünya üzerinde Internet’e; üniversiteler, araÅŸtırma enstitüleri, kamu kuruluÅŸları, pek çok ticari kuruluÅŸ vb gibi deÄŸiÅŸik yerler baÄŸlıdır ve Ä°nternet’e baÄŸlı bilgisayar sayısı 25,000,000  civarında tahmin edilmektedir. (1997 sonundaki durum) Bu sayı her gün süratle artmaktadır. Ortalama Internet kullanıcısı sayısının ise, 100,000,000 ‘un üzerinde olduÄŸu tahmin edilmektedir (1997 sonlarındaki durum). Internet iletiÅŸim ağına baÄŸlı bir bilgisayarın bir tek kullanıcısı olabildiÄŸi gibi, birden çok (bazen yüzlerce, binlerce) kullanıcısı da olabilir. KiÅŸisel bilgisayarlar ve evden baÄŸlantılar tek kullanıcılı internet baÄŸlantılarına örnek olarak verilebilirler. Öte yandan, aynı anda birden çok kullanıcının eriÅŸebildiÄŸi ve kullandığı daha çok “unix” iÅŸletim sistemi ile çalışan orta ve büyük boy sistemler de çok kullanıcılı internet baÄŸlantı örnekleridir.

---

4. Internet ne sunar?

Internet’i bir “iletiÅŸim ağı” olarak tanımladıktan ve bu aÄŸ üzerinde bilgi dolaÅŸtığını belirttikten sonra, internet’in bu altyapı üzerinde neler sunduÄŸunu tahmin etmek aslında o kadar da güç deÄŸil. Bu “iletiÅŸim ağı”nın içinde bulunan her hangi iki bilgisayar arasındaki en temel iÅŸlem çift yönlü bilgi aktarımıdır. Burada bilgiden kasıt, bilgisayarlardan birinde bulunan bir dosya, bir bilgisayar programı ya da bir mesaj olabilir.

Internet, teknik olarak, TCP/IP protokolü ile desteklenen pek çok servis sunar. Örnek olarak, Internet erişimi olan bir kullanıcı, eğer kendisine yetki verilmişse, Internete bağlı diğer herhangi bir bilgisayardaki bilgilere erişebilir, onları kendi bilgisayarına alabilir, kendi bilgisayarından da Internet erişimi olan başka bir bilgisayara dosya/bilgi gönderebilir. Bu özellik, dosya transfer protokolü olarak bilinir. Benzer şekilde, internet uzerindeki kullanıcılar birbirlerine elektronik posta gönderebilirler. Bu da, posta iletim protokolü olarak bilinir.

Internet, deÄŸiÅŸik protokoller aracılığı ile, insanlara “bilgiye eriÅŸim” olanakları sunar. Yani, internet yardımıyla “her çeÅŸit” bilgiye eriÅŸebilirsiniz.

İçerik bakımından, Internetin sundukları bazen insan hayal gücünü zorlayacak boyutlara varmaktadır. Vizyondaki filmlerin kısa tanıtımlarını kolayca evimizdeki ekrana taşıyabilir ya da Amerikan Kongre Kutuphanesi’nde tarama yapabiliriz. Tübitak arÅŸivine baÄŸlanıp Bilim ve Teknik dergilerinin yeni ve eski sayılarını tarayabilir, yazıları okuyabiliriz. Ya da, Hacettepe Ãœniv.’ne uzanıp o anki Beytepe Kampüsü sıcaklıklarını grafiksel olarak görebiliriz. BaÅŸka bir örnek olarak, katılmak istediÄŸimiz bir bilimsel toplantıya bildirimizi Internet üzerinden gönderebiliriz. Örnekleri arttırmak mumkun; Nasa servislerine baÄŸlanıp, son uydu fotoÄŸraflarını tarayabiliriz; ya da Siir arÅŸivlerine baÄŸlanip siirler okuyabiliriz. Son yıllarda geliÅŸtirilen World Wide Web (WWW, Web) temelli internet araçları ile bilgiye ulaşım daha da kolaylaÅŸmış ve ulaşılabilecek bilgiler ve sunulan servisler miktar ve çeÅŸit olarak artmışlardır. Ä°nternet’in sundukları; onu kullananların istekleri, hayal güçleri ve geliÅŸen Ä°nternet teknolojisi ile hep çoÄŸalmaktadır.

Internet, bilgiye ulaÅŸmayı kolaylaÅŸtırmak için deÄŸiÅŸik ‘bilgi arama/tarama‘ yöntemleri de sunar. Internet’in sunduklari çok geniÅŸtir ve bu kadar bilgi arasında, bilinçsiz bir kullanımla, insan yolunu çok kolay kaybedebilir. Internet’ten alınabilecek servisler, temel kullanımlar vb ile ilgili olarak CSS’nin “Internet Ãœzerinde Arama/Sorgulama; ‘Bazı BaÅŸlangıç Noktaları” kısmına bakılabilir.

---

5. Internet yoluyla alabildiğim bu bilgileri, programları kimler koyar? Bunları alıyorum ama, para ödemem gerekir mi? Freeware, Shareware, Public Domain gibi kavramlar ne anlama gelir?

İnternet ile erişilebilen bazı merkezlerde herkese açık arşivler vardır. Buralarda çok çesitli bilgiler, çok çesitli programlar bulunur. Bu bilgiler bir konferansın kayıt formu olabileceği gibi, piyasadaki bir ürünün tanıtım kılavuzu da olabilir. Bilgi amaçlı dosyalar, daha çok düz yazı formatındadır ve grafik/ses/animasyon vb ile içeriği zenginleştirilmiş olabilir. Bunlar daha çok, bir ürünün tanıtımı, kullanımla ilgili sorunları çözmede kullanıcıya yol gösterecek bazı destek bilgileri vb. dir. Ayrıca, web tabanlı ortamlarda, firma reklamları ve ürün tanıtıcı reklamlara da rastlamaktayız.

Bu tip arşivlerde en çok karşılaşılan dosyalar, çok değişik amaçlar ve değişik bilgisayar ortamları (PC, Mac, Unix vb) için geliştirilmiş binlerce çesit ve yüzlerce giga byte yer tutan bilgisayar programlarıdır (yazılım, software).

Public Domain Yazılımlar : Bu programları yazan kişiler, kendi programlarını herkesin alıp bedava kullanmasına izin verirler. Ancak, bazı durumlarda bu bedava kullanım kısıtlandırılır. Public Domain yazılımlarda asağıdaki hususlar göz onüne alınmalı:

• tamamı deÄŸistirilmeden üçüncü kiÅŸilere kopyalanmalı,
• eÄŸer sozkonusu eser bir baÅŸka yerde kullanılacaksa (örneÄŸin bir baÅŸka eserde bundan yararlanılacaksa) yazarlarına bildirilmeli,
• herhangi bir ÅŸekilde eserin dağıtimından dağıtim medyası masrafindan fazla masraf alınmamalı (BBS’ler için)

Bunun en iyi örneklerinden biri GPL (GNU Public License)’dir.

Freeware (Bedava) Yazılımlar : Freeware yazılımlar limitsiz bir ÅŸekilde bunları alan kiÅŸiler tarafından kullanilabilir. Bu yazılımlar, parayla üçüncü kiÅŸilere satılmamalıdır. (Sözgelimi, su an okuyor olduÄŸunuz dökuman freeware’dir.) Böyle bir yazılım kullanıyorsanız ve iÅŸinize yarıyorsa, yazarına bir e-mail ile teÅŸekkur edin. Inanin çok hoÅŸuna gidecektir. Böylece, onu, baÅŸka freeware programlar yazma konusunda ve aynı programın yeni sürümlerini hazırlama konusunda teÅŸvik etmiÅŸ olursunuz.

Shareware Yazılımlar : Shareware yazılımlarda ise ‘kullan, eÄŸer beÄŸenirsen bana belli bir miktar para gönder’ felsefesi geçerlidir. Bu miktar genellikle 10-20 ABD doları mertebesindedir. Shareware yazılımlar kaynak kodları ile birlikte dağıtılmayabilirler. Programı alan kiÅŸi, belirli bir süre (1 ay gibi) kullanır, eÄŸer kullanmaya devam ederse bu parayı gönderir. Ancak, burada zorlayıcı bir mekanizma yoktur. Yine programı kullanırsınız ama para ödemezsiniz. Bazı durumlarda, kullandığımız shareware program, süresi dolunca çalışmaz. ÇoÄŸunluk böyle programlara para ödememektedir; ancak, ‘Shareware‘ felsefesi her geçen gün daha fazla yerleÅŸmektedir. Bir shareware yazılıma 10-20 dolar ödediÄŸinizde aslinda pek çok ÅŸey kazanırsınız. Bunlar:

• Para ödenmeden kullanımda programın bazı kısımları çalışmaz ya da çok kısıtlı çalışır. Bunun önüne geçmiÅŸ olursunuz.
• Programın ilk çalıştırılışında ve daha sonra belirli aralıklarla ekrana gelen ve programın satın alınmadan (Unregistered) kullanıldığını belirten can sıkıcı mesajlardan kurtulursunuz.
• Programın bundan sonraki tam fonksiyonlu yeni sürümlerini uzun bir sure bedavaya alabilirsiniz.
• Programla ilgili çok iyi bir dökümantasyona ve yardım ortamına sahip olursunuz.
• Belki de en onemlisi, programı yazan kiÅŸiye emeÄŸinin karşılığını ödeyerek onu bir anlamda programı geliÅŸtirmesi ve yeni ürunler ortaya çıkarması konusunda teÅŸvik etmiÅŸ olursunuz.

EÄŸer ödeme imkanınız varsa, sürekli kullandığınız ‘shareware’ programlar için bu az miktardaki paraları ödemek programları daha verimli kullanmanız açısından çok önemlidir.

Tryware Yazılımlar : Bazı ticari şirketlerin, yeni geliştirdikleri yazılımların sınırlanmış sürümleridir ve tanıtım amacıyla konurlar.

Poscardware Yazılımlar : Bütün bunların yanında, bir de ‘poscardware’ yazılımlar vardır. Bu yazılımları geliÅŸtirenlerin kullanıcılardan tek beklentisi güzel bir kartpostaldır. Eger günün birinde ‘poscardware’ bir yazılım kullanırsanız, hemen bu programı yazan kiÅŸiye bir kartpostal gonderin!!!

Patch Yazılımlar : Mevcut bir yazılımın (ticari ya da public domain) bazı hatalarını düzeltmek, ve programı güncellemek amacıyla, ilgili firmaların (ya da kiÅŸilerin) çıkardıkları “yama” programlar. Bu tip programlar, Internet üzerinde sıkça dağıtılır.

---

6. Internet’e eriÅŸim nasıl olur?

Pek çok Internet kullanıcısı, Internet’e, çalıştıkları kurum ya da bulundukları üniversiteler üzerinden eriÅŸirler. Evden olan baÄŸlantılar da, Internet baÄŸlantısı olan bir eÄŸitim kurumu, ticari kuruluÅŸ ya da, ticari olarak Ä°nternet hizmeti veren kuruluÅŸlar üzerinden olur. (KiÅŸisel internet baÄŸlantıları için bu CSS’nin Internete Kisisel BaÄŸlanti kısmına bakınız.)

---

7. Internet adresi nedir? Domain ismi ve IP numarası ne demektir?

Ä°nternet’e baÄŸlı her bilgisayarın kendine özgü bir adresi vardır. Domain Name System (DNS) olarak adlandırılan hiyerarÅŸik bir isimlendirme sistemi ile (Internet adresi), internete baÄŸlı bilgisayarlara ve bilgisayar sistemlerine isimler verilir. DNS de, bir TCP/IP servis protokoludur. DNS, ‘host’ olarak adlandırılan internete baÄŸlı tüm birimlerin yerel olarak bir aÄŸaç yapısı içinde gruplandırılmasını saÄŸlar. Bu ÅŸekilde, bütün adreslerin her yerde tanımlı olmasına gerek kalmaz. Örnek olarak, itu.edu.tr altında, ehb.itu.edu.tr, onun altında da, titan.ehb.itu.edu.tr vb seklinde dallanmış bir çok adres olabilir.

Her bir internet adresine 4 haneli bir numara karşılık gelir. a.b.c.d seklindeki bu numaralara IP (Internet Protocol) numaraları denir. burada, a,b,c ve d 0-255 arasında deÄŸiÅŸen bir tam sayıdır. (32 bit adresleme sistemi). Örnek olarak titan.ehb.itu.edu.tr için bu numara 160.75.27.250 ‘dir.

Her internet adresinin ilk kısmı bulunduÄŸu domain’in network adresini, son kısmı ise makinanın (host) numarasını verecek ÅŸekilde ikiye bölünür. Bir bilgisayar ağında bulunan makinaların miktarına göre makina numarası için ayrılan kısmın daha büyük veya daha küçük olması gerekebilir. DeÄŸiÅŸik ihtiyaçlara cevap verebilmesi açısından IP adresleri asağıdaki ÅŸekilde gruplanmıştır.

• Class A network adresleri 1.0.0.0 adresinden 127.0.0.0 a kadar olan aralığı kaplarlar. Her networkte kabaca 1.6 Milyon makina bulunabilir
• Class B network adresleri 128.0.0.0 adresinden 191.255.0.0 adresine kadar olan aralıktadır: 16065 network adresi ve her networkte kabaca 65500 makina bulunabilir
• Class C network adresleri 192.0.0.0 adresinden 223.255.255.0 adresine kadar olan aralıktadır. Herbiri 254 makinadan oluÅŸan yaklasik 2 milyon network adresi barındırır.
• Class D 224 ve 254 arasında kalan adresler herhangi bir newtwork tanımlamazlar, ileri kullanımlar için rezerve edilmiÅŸlerdir.

Bu domain adreslerinin dağıtımı NIC (Network Information Center) tarafından yapılır, daha sonra her domain sahip olduğu adresi kendi ihtiyaçlarına gore parçalayarak dağıtabilir. (Son zamanlarda,sınırlı sayıdaki internet adres uzayının bitebileceği düşüncesi ile, yeni bir adresleme stratejisine doğru da gidilmektedir. önümüzdeki yıllarda, yeni tip IP adreslerinin (128 bit) ortaya çıkacağını bekleyebiliriz.)

Bu IP numaralarına (domain adreslerine) karşılık düşen bir makina ismi de bulunur. Bu sayede makinaların isimleri daha kolay akılda kalır. Her domain’de o domaine ait IP numaraları ile bu isimler arasında geçiÅŸi saÄŸlayan bir servis (Domain Name Service) bulunur. Bu servis aynı zamanda diÄŸer domain’lere ait isimleri ilgili DNS’lere sorarak öğrenir.

ÖrneÄŸimize geri dönecek olursak. Istanbul Teknik Universitesi bir Class B network numarasına sahiptir. (160.75.0.0) .itu.edu.tr domaininde bulunan tum IP numaraları 160.75. ile baÅŸlar. Bilgi IÅŸlem Merkezi bu numarayı yerel aÄŸlara dağıtmıştır. Elektronik-HaberleÅŸme Bölümü domain’i ne (160.75.27.0) numarası verilmiÅŸtir. burası da ehb.itu.edu.tr olarak tanımlanmıştır. Bu network içerisinde yer alan makinaların hepsi 160.75.27. numarası ile baÅŸlar, söz gelimi bu network’de yer alan titan ismi verilen makinenin IP numarası 160.75.27.250 –> titan.ehb.itu.edu.tr ÅŸeklindedir.

Dikkat edilirse bir host numarası 1 den 254 e kadar 254 farklı deÄŸer alabilir. Zira 0 ve 255 bu numaralandırmada özel anlamlar içerirler. 0, network’u tanımlarken 255 de o network’teki tum hostları tanımlar.

127.0.0.1 adresi ve 127.0.0.0 Network’u test ve geliÅŸtirme için kullanılır. 127.0.0.1 adresi her makinanın kendisini tanımlar buraya gonderilen her ÅŸey, sanki bir baÅŸka network’ten geliyormuÅŸ gibi makinanıza geri dönecektir. Bu sayede herhangi bir network baÄŸlantısı olmadan bazı denemeler yapılarak network yazılımları geliÅŸtirilebilir.

DNS, ayrıca, Ä°nternet adresini nümerik adrese çevirir. Domain’ler hiyerarÅŸik DNS adresleme sistemi içindeki farklı yapıları temsil ederler. Her domain kendi içinde bağımsız bir topluluktur. DoÄŸal olarak, herkes kafasına göre geliÅŸi güzel internet domain ismi ve IP numarası alamaz. Network Information Center (NIC)‘e bunun için baÅŸvurmak gerekir. Aksi taktirde karmaÅŸayı siz düşünun!!!

---

8. Internet üzerinde istediğimiz bilgiler nasıl yerlerine ulaşıyorlar ?

Internet’e baÄŸlı her network ÅŸu veya bu ÅŸekilde kendisine baÄŸlantı saÄŸlayan bir servis sunucusuna veya kuruma baÄŸlıdır. Bu birleÅŸme yerlerinde birden çok baÄŸlantısı bulunan router‘lar bulunur. Bu düğüm noktalarında düğümün belirli kollarında hangi networklerin bulunduÄŸuna dair bilgiler (ya routerlar arası haberleÅŸme protokollerinden ya da sabit tanımlamalardan) yer alır. Bu tanımlara ek olarak bir de default route tanımı bulunur, düğümde tanımlı bulunmayan adresler oraya yönlendirilir.

Tüm haberleşme ortalama olarak 100 ila 1000 Byte arasında yer alan bilgi paketleri şeklinde gerçekleşir. Her paketin başında nereden gönderildiği (IP adresi) ve nereye gönderildiği yer alır. Pakedin içeriği kullanılan haberleşmeye göre büyük farklılıklar gösterir. Bu sayede, örnek olarak bir mail, üzerinde adres bulunan küçük paketler halinde düğümden duğüme atlayarak geçer.

Bu yapı çerçevesinde, “bilgiyi isteyen” (istemci) ve “bilgiyi gönderen” (sunucu) iki ana noktadan bahsedebiliriz.

İstemci (bilgiyi isteyen) bilgisayar, bu isteğini protokollerde belirtilen bazı kurallar dahilinde istediği bilginin olduğu bilgisayara (Sunucu) bildirir. Bu iki bilgisayar arasında bilginin geçtiği/yönlendirildiği başka bilgisayarlar da vardır.

---

9. Internet adreslerinde görülen kısaltmalar ne anlama gelir?

Internet’e baÄŸlı kuruluÅŸlar deÄŸiÅŸik gruplara ayrılabilir ve bir kuruluÅŸun domain adresi, o kuruluÅŸ hangi gruba dahilse ilgili kısaltmayı bazı istisnalar dışında mutlaka içerir. Ayrıca, ülkelerin 2 harfli tanitim kodları da (Amerika Birlesik Devletleri ve Kanada çıkışlı adreslerin çoÄŸu ve geniÅŸ bir kitleye servis sunan bazı birimler dışında) adresin sonuna eklenir. Internet adresi, eÄŸer özel amaçlı bir servise (ftp, gopher, www gibi) aitse, genellikle, bu durum, adresin başında kullanılan bir kısaltmayla verilir. Asağıdaki liste, adreslerde kullanılan bazı kısaltmaları ve ne anlama geldiklerini göstermektedir:

Bazı ülke kısaltmaları : tr:Türkiye, jp:Japonya, uk:Ingiltere, it:İtalya, ch:Isviçre, ca:Kanada, ru:Rusya, id:Endonezya, nl:Hollanda, de:Almanya, fr:Fransa, il:İsrail, no:Norveç, se:İsveç, fi:Finlandiya, gr:Yunanistan, hr:Hırvatistan, yu:Yeni Yugoslavya, br:Brezilya, bg:Bulgaristan

Örnek domain adresleri : hokudai.ac.jp (jp=Japonya), bilkent.edu.tr (tr=Turkiye), oak.oakland.edu, servis.net.tr, www.microsoft.com, ftp.netscape.com, tubitak.gov.tr, garbo.uwasa.fi (fi=Finlandiya, www.nato.int (Nato).

Genel olarak bu sınıflamaya uyulsa da, bazi domain adlarında daha farklı sözcük grupları da olabilir ( rl.ac.uk (uk=Ingiltere), www2.itu.edu.tr gibi). Özellikle .com domain-lerindeki sıkışmadan dolayı, yeni global domain adları oluşturma çalışmaları 1997 ortalarında tamamlanmıştır. Yeni kullanıma açılan alan adları şunlardır :

---

10. Internet’e baÄŸlı tüm bilgisayarların listesini nasıl alabilirim?

Internet adres koleksiyonu yapıyorsunuz sanırım. Milyonlarca adresten bahsediyoruz. Bunları listelemek ve almak mümkün deÄŸile yakın birÅŸey. Ancak, bir takım konularda bünyesinde bilgiler, programlar barındıran popüler servislerin gruplanmış FTP/Web/Gopher adreslerini almak mümkündür. Bunun için, CSS’nin Temel Internet Servisleri kısmına bakmanız gerekiyor.

---

11. Internet Mühendisliği nedir?

‘Internet Mühendisi de olur mu canım?’ demeyin sakın cünkü, bir kavramdan günümüzde sıkça soz ediliyor. `Internet Engineering Task Force‘ grubu epeydir çalışıyor. Internet’in saÄŸlıklı çalışması için gerekli tasarımların yapılmasına `Internet Engineering’ diyebiliriz. Internet servis geliÅŸtiricileri ve Internet Servis Hizmeti üreten, protokol geliÅŸtiren kiÅŸilere Internet Mühendisi deniyor. Bununla Internet servislerinden sorumlu bilgisayar mühendisini kastetmiyoruz. Ãœniversitelerimizde Internet MühendisliÄŸi bölümleri de açılırsa hiç ÅŸaşırmayın!!!!

---

12. Internet Ne Kadar Güvenli?

Internet’in, ÅŸu an için, çok fazla güvenli olduÄŸu söylenemez. Nadiren de olsa, kiÅŸisel iletiler (e-posta, e-mail) kötü amaçlı, profesyonel kiÅŸiler tarafından illegal yollarla ele geçirilebilir. Özellikle ticari kuruluÅŸların Internet’i kullanmaya baÅŸlamaları ile birlikte, Internet’te güvenlik probleminin çözümü için ciddi çalışmalar yapıldı.Web üzerinden iletilen her türlü bilginin, yeni ÅŸifreleme teknikleri ve çok yüksek hızlı hatlar sayesinde yeterince güvende olduÄŸunu söyleyebiliriz. Ancak, yine de, kullanıcı ÅŸifreleri, banka kredi kart numaraları ve benzeri gibi gizlilik içeren bilgileri net üzerinde serbestçe göndermeyin (e-mail ile, güvenlik kilidi olmayan Web listeleyicileri ile vb.)

---

13. Internette Bilgiler Hangi Hızlarla İletilir? Band Genişliği Nedir? Doluluk Oranı Nedir?

Band genişliği, bir iletişim ortamının taşıyabileceği bilgi miktarını gösteren bir ölçüdür. Söz gelimi, ses iletimi için band genişliği, iletilebilen en yüksek ve en düşük frekanslar arasındaki farktır (Hertz). Bilgisayarlar arası haberleşme için de benzer şekilde, band genişliği, saniyede iletilen bit sayısı ile verilir.

Internet’teki bilgi iletim hızları çeÅŸitlilik gösterir. Bilgisayarları ve deÄŸiÅŸik aÄŸları birbirine baÄŸlayan hatlar, kablo (çoÄŸunlukla fiber optik), uydu ya da radyo link (yakın birimler için) baÄŸlantılı olabilir. Internette hat hızı, saniyede iletilen “bit” sayısı ile (bps, bit/san) ölçülür. Söz gelimi, 64 kilobit/saniye hızındaki bir hat saniyede 64kbit=65556 bit iletebilir. Bu da, ideal ÅŸartlarda, yaklaşık 8 kilobyte/saniye hızına denk gelmektedir. Söz gelimi, böyle bir hat ile, tam kapasite kullanımında, 1 Megabyte’lık bir dosya yaklaşık 2 dakikada iletilecektir. Bir birimin, baÄŸlantılarında kullanabileceÄŸi en fazla hıza “Band GeniÅŸliÄŸi” denir. 64kbit/saniye bant geniÅŸliÄŸi olan bir hattı aynı anda 10 birime kullandırırsak, buna göre hızımız, en fazla hızın ortalama %10′una kadar düşer.

Günümüzde bağlantı hızları 9.6kbit/saniyelerden (modem bağlantısı) 100Megabit/saniyelere kadar geniş bir aralıkta değişmektedir. Yurt dışındaki bağlantılarda, tipik hızlar, yaklaşık 5-10 Megabit/saniyeler mertebesinde iken, bu oran ülkemiz için, 64Kbit/san-2Mbit/saniyeler mertebesindedir.

Bir hattın bant geniÅŸliÄŸinin ne kadarının kullanıldığı, o hattın doluluk oranını verir. EÄŸer 64kbit/san lik bir hat, 1 saat boyunca, %100 çalışırsa; 3600*64kbit ‘lik veri aktarımı yapması gerekir. Gerçekte ne kadar veri aktardığını bulup bu iki sayıyı birbirine oranlarsak, hattın, o saat için doluluk oranını bulmuÅŸ oluruz. Bunu 1 ay boyunca yaparsak, hattın 1 ay boyunca ortalama % kaç doluluk oranı ile çalıştığını tespit edebiliriz. Doluluk oranı ne kadar fazlaysa, o hattı kullananların veri aktarımları da o kadar yavaÅŸlar.

Aşağıdaki tablo, herhangi bir ağ üzerindeki bilgisayarların ve internet üzerinde bilgisayarlar ve bilgisayar sistemlerininin birbirleriyle haberleşmesinde kullanılan bazı standart bağlantı hızlarını göstermektedir (orijinali : http://www.whatis.com ). Ülkemizdeki (özellikle internet için) bağlantı hızları aşağıdaki tanımlamalardan biraz uzaktır.

---

14. ISDN Nedir?

ISDN (Integrated Services Digital Network), özellikle normal telefon hatları (ve diÄŸer bazı ortamlar) üzerinden daha yüksek hızlı entegre ses (analog) ve veri (dijital) aktarılmasını saÄŸlayan bir dizi iletiÅŸim protokolüne verilen addır. ISDN’de, her iki uçta da, modemin dışında, bazı özel adaptörler kullanmak gerekir. Bu ÅŸekilde, 64kbps ve 128 kbps gibi hızlara (normal hatlar üzerinden) çıkmak münkün olmaktadır.

ISDN’de iki temel seviye hızı vardır : (1) Basic Rate (2) Primary Rate. Her iki seviyede de, iki farklı tip kanal bulunur : B (bearer) kanalları (sayıları birden çok olabilir) ve D (delta) kanalı (1 tane). B kanalları, her türlü ses, veri vb taşırlar. D kanalı ise iletiÅŸimde kullanılacak kontrol ve yönlendirme bilgilerini taşır. “Basic Rate” seviyesi daha çok evden kiÅŸisel kullanımlar ve küçük ÅŸirketlerin kullanımları için tasarlanmıştır ve iki tane 64Kbps B kanalı ile 1 tane 16Kbps D kanalı içerir. Ulaşılabilecek en yüksek hız 128 Kbps olmaktadır. “Primary Rate” seviyesi ise, daha yoÄŸun kullanımlar için tasarlanmıştır ve 23 tane 64Kbps B kanalı (Avrupa için 30 tane) ve 1 tane 64Kbps D kanalı içerir. Ulaşılabilecek en yüksek hız ise yaklaşık 7 Mbps e kadar çıkar.

Yeni geliÅŸtirilen BISDN (Broadband ISDN) teknolojisi ise, Frame Relay’a bir alternatif olarak düşünülebilir. ISDN kullanımı (özellikle evden kiÅŸisel baÄŸlantılarda) önümüzdeki yıllarda çok daha fazla yaygınlaÅŸacaÄŸa benzer.

---

15. Frame Relay Nedir?

Frame Relay, verilerin çük yüksek hızlarda dijital netwok-ler üzerinden iletilmesini saÄŸlayan bir teknolojidir. Veriler, “Frame” olarak adlandırılan paketler halinde iletilir. Frame Relay, veri aktarımı süresince, kesintisiz ve sadece o verinin iletileceÄŸi (dedicated) baÄŸlantılar üzerinden yapılır. Bu yüzden, ses ve normal data iletiÅŸiminde pek uygun olmadığını söyleyebiliriz. Frame Relay’de, iletilen paketler için “iletim sırasında herhangi bir anda” hata kontrolü yapılmaz. Verinin iletileceÄŸi nokta hata kontrolünden sorumludur. Bunu sonucunda, paket iletim hızları çok yüksektir ve yaklaşık 1.5-2MBit/saniye mertebelerine çıkabilir.

---

16. ATM Nedir?

ATM (asynchronous transfer mode), bir paket anahtarlama teknolojisidir. ATM, verileri byte büyüklüğünde hücrelere (cell) ayırır ve aynı anda 53 hücrelik paketler halinde iletir.  ATM, daha çok donanım tabanlıdır ve yüksek veri işleme/iletme hızları elde edilebilir. En çok kullanılan standart hızlar, 155 Mbps ve 622Mbps dir. 10Gbps hızlara kadar da çıkılmıştır (1996 sonu itibarıyla). ATM, BISDN protokolünün de en temel elemanıdır.

---

17. Internet dışında başka yaygın kullanılan ağlar da var mı?

Evet var. Bunlardan en yaygın kullanılanları UUCP ve BITNET’tir. Bunların dışında da firma temelli (Decnet. Ibmnet) gibi, görev temelli, yerel vb. binlerce aÄŸ vardır.

UUCP ağı, UUCP (Unix-to-Unix Copy Program) protokolü ile haberleÅŸen sistemleri bünyesinde bulundurur. Bu protokolde, iki sistem belirli aralıklarla (polling) biribirlerine baÄŸlanır ve bu iki sistemden herhangi biri üzerinde birtakım planlı programlar çalıştırırlar (mail aktarımı, dosya aktarımı, kısaca bir sistemden diÄŸerine kopyalama). USENET News, ve Mail aktarımı dışında `tip’ gibi programlarla uzaktaki makina uzerinde calışma olanağı vardır.

BITNET (Because It’s Time Network) ise, birbirlerine NJE protokolü ile baÄŸlı sistemlerden oluÅŸur. BITNET esas olarak aÄŸac (tree) ÅŸeklinde bir yapıya sahiptir, statik bir yönlendirme vardır. Mail, sınırlı ÅŸekilde FTP ve Telnet (VTAM) desteÄŸi vardır. Mail, bir `depola ve ilet’ mantığı ile bir düğümden komÅŸusuna gider, oradan bir öteye gider. Hatlar kesildiÄŸi zaman, ya da makina yüklü olduÄŸu zaman yolda bir yerde bekler. Internet ile diÄŸer aÄŸlar arasındaki ileti trafiÄŸi için geçiÅŸ görevi yapan merkezlere “internet gateway” denir. Turkiye’deki “Bitnet-Internet gateway” Ege Ãœniversitesi (TREARN, vm.ege.edu.tr) dir (1997 başı itibarıyla).

---

18. Elektronik Para (e-para, e-cash, sanal para) Nedir?

e-para, tam olarak, kullandığınız bilgisayarın sabit diskinde sizin adınıza bulunan, ve internet üzerinde yaptığınız alışverişlerde harcayabileceğiniz paradır. Siz harcama yaptıkça, harcadığınız miktar toplamdan düşülür. e-para kullanımı pek yaygın değildir. Ancak, gelecekte sık kullanacağımız bir araç olabilir. Aşağıdaki satırlar bazılarımıza şu an bir fantazi gibi gelebilir.

Temel olarak, gidip, e-para servisi veren bir bankadan, kredi kartımızla ya da peÅŸin ödemeyle, bir miktar e-para alıyoruz. Daha sonra, banka bu miktarı bizim bilgisayarımıza transfer ediyor.Internet üzerinde bir alışveriÅŸ yaptığımızda da, eÄŸer burada e-para geçiyorsa, sipariÅŸ formunda e-para ile ödeme yapılacağını belirtiyoruz. Miktar otomatik olarak bilgisayarımızdaki miktardan düşülüyor. Bütün bu iÅŸlemler, e-para servisi veren bankamızdan da kontrol ediliyor. Bazı uygulamalarda, e-para ödemesi doÄŸrudan bankadan yapılıyor. Bu durumda, size bir e-posta mesajı ile, ilgili sipariÅŸi alıp almayacağınız soruluyor. Böylece, alışveriÅŸlerde, fiziksel olarak alışageldiÄŸimiz “para dolaşımı” ortadan kalkıyor.

1997 itibarıyla, 3 tane e-para sistemi var : Digital Cash (http://www.digicash.com), Cyber Cash (http:www.cybercash.com) ve First Virtual (http://www.fv.com). Ilgili yerlere web listeleyicinizle baÄŸlanıp daha ayrıntılı bilgiler alabilirsiniz. Tüm dünyada, e-para kabul eden banka sayısı ise ÅŸu anda 4. (3 ABD’de, 1 Almanya’da) -AÄŸustos 1997 itibarıyla.

---

19. Intranet Nedir?

Intranet, sadece belirli bir kuruluÅŸ içindeki bilgisayarları, yerel aÄŸları (LAN) ve geniÅŸ alan aÄŸlarını (WAN) birbirine baÄŸlayan, çoÄŸunlukla TCP/IP tabanlı bir aÄŸdır. Yani, küçük Internet!, Internet’in daha özel bir hali. Intranet’ler gateway’ler ile diÄŸer networklere baÄŸlanabilir. Temel oluÅŸturulma amaçları, kuruluÅŸ bünyesinde bilgileri ve bilgi iÅŸlem kapasitesini paylaÅŸmaktır. Intranet’ler, ÅŸirket(ler) içi tele-konferans uygulamalarında ve farklı birimlerdeki kiÅŸilerin biraraya gelebildiÄŸi iÅŸ gruplarının oluÅŸturulmasında da kullanılırlar.

Intranet’ler üzerinden HTTP, FTP vb gibi pek çok protokol uygulamaları çalıştırılabilir. Günümüzde, Intranet’ler içinde, Web eriÅŸimi ile kaynakların kullanımı oldukça yaygındır.

Bazı ÅŸirketlerdeki intranet’lerden, “Firewall” sistemleri üzerinden (bazı emniyet tedbirleri ile), Internet çıkışı da yapılmaktadır. Bu sayede, her iki yönde de ileti trafiÄŸi kontrol edilebilmekte ve güvenlik saÄŸlanmaktadır.

---

20. Firewall (Güvenlik Sistemleri) Nedir?

Firewall (Internet Güvenlik Sistemi), internet üzerinden bağlanan kişilerin, bir sisteme girişini kısıtlayan/yasaklayan ve genellikle bir internet gateway servisi (ana internet bağlantısını sağlayan servis) olarak çalışan bir bilgisayar ve üzerindeki yazılıma verilen genel addır.

Firewall sistemleri, bu engelleme işini, sadece daha önceden kendisinde tanımlanmış bazı domainlere erişim yetkisi (telnet,ftp, http vb) vererek yaparlar. Günümüzde, Internet Servisi veren makinalar oldukça sofistike Firewall sistemleri ile donanmıştırlar.

---

21. Proxy Servisleri Nedir?

Proxy servisi, internet üzerindeki yerel bir ağ (ya da internete bağlı bir bilgisayar) ile, dış dünya arasındaki ilişkiyi sağlayan bir yardımcı geçiş (gateway) sistemidir. İki amaç için kullanılabilirler :

1. Bir proxy servisi (sunucusu), sizin adınıza (proxy’nin kelime anlamı VEKÄ°L’dir) sizden aldığı “internet’ten bilgi alma” isteklerini yürütür ve sonucu yine size iletir. Ancak, aynı anda, bu bilgilerin bir kopyası da (cache),bu proxy sunucusu üzerinde tutulur ve bir dahaki eriÅŸimde kullanıcının istediÄŸi bilgiler doÄŸrudan ilgili siteden deÄŸil de, proxy servisinden gelir; dolayısıyla, iletiÅŸim daha hızlı olur. Internet’e eriÅŸim için mutlaka bir proxy servisine ihtiyaç yoktur, ancak, size en yakın bir servis noktasındaki proxy servisini kullanmanız, internet eriÅŸiminizi birhayli hızlandıracaktır. Özellikle evinizden modemle internete eriÅŸiyorsanız, proxy servislerini kullanmanız performansınızı arttırır. Çünkü, istediÄŸiniz bilgileri, dış baÄŸlantı hızı daha fazla olan proxy bilgisayarı sizin adınıza alır, siz de kiÅŸisel baÄŸlantınızla bu bilgilere daha hızlı eriÅŸmiÅŸ olursunuz.
2. Firewall-güvenlik sistemlerinin kullanıldığı yerlerde, kullanıcıları çıkışları tek bir makine üzerinden olabilir. Bu durumda proxy servis makinesi sadece bir aracı olarak çalışır.

Proxy servisi kullanmanın avantajı çoktur. Herhangi bir siteden istediğiniz bir bilgi (web sayfası, ftp dökumanı vb) eğer kullandığınız proxy servisinde henüz depolanmamışsa, bu bilginin olduğu siteden alınır ve size iletilir. Ancak, daha sonra başka bir kullanıcı (ya da siz) aynı dökümanı/bilgiyi istediğinizde, ilgili döküman/bilgi proxy servisinde depolandığı (cache) için, doğrudan oradan size iletilir ve erişiminiz de çok daha hızlı olur.

Proxy servisleri, uluslararası internet bağlantılarındaki yoğunluğu azaltmak, erişimleri hızlandırmak ve ağı daha etkin kullanmak için çok yararlı araçlardır.

En popüler proxy servisleri, Web (http), FTP, Gopher ve Wais internet araçları için tanımlıdır. Web için proxy tanımlaması ve kullanımı 6. Bölüm‘de kısaca anlatılmıştır.

Türkiye’deki bazı  Proxy servisleri ve (Temmuz 1997 itibarıyla) ilgili port numaraları ÅŸunlardır :

• Turnet Ankara : http://proxy1.turnet.net.tr:8080
• Turnet Ä°stanbul : http://proxy2.turnet.net.tr:8080
• Turnet Ä°zmir : http://proxy3.turnet.net.tr:8080
• ODTÃœ : http://www-proxy-for-tr.metu.edu.tr:5580
• Ege Ãœniv. : http://proxy.ege.edu.tr:8080
• Ä°TÃœ : http://proxy.itu.edu.tr:8080

Istanbul’daki Turnet’e baÄŸlı servis saÄŸlayıcılarından hizmet alanların Turnet Istanbul, Ankara Turnet üzerinden çıkan Internet Servis saÄŸlayılarından hizmet alanların Turnet Ankara; Ä°zmir’ bölgesindeki Turnet’e baÄŸlı Ä°nternet Servis SaÄŸlayıcılarından hizmet alanların Turnet Ä°zmir Proxy servislerini kullanmaları en iyi performansı verecektir. Ulusal Akademik AÄŸ kullanıcıları ise, kendi durumlarına göre, ODTÃœ ve Ege servislerini kullanmalıdırlar.

Yukarıdakilerin dışında, birçok kuruluşun kendi özel proxy servisleri vardır. Size enyakın proxy servisini kullanmanız çoğunlukla en iyi sonucu verir. Bu yüzden, intrenet servisini aldığınız yerin proxy servisini öğrenin ve kullanmaya çalışın. Önemli proxy servislerin bir zincir oluşturarak ortak kullanımına yönelik çalışmalar yapılmaktadır.

---

22. İnternet üzerinden faks gönderebilir miyim?

Gönderebilirsiniz. Bir kısmı bedava, bir kısmı ise ticari çalışan bir çok servis, bilgisayarınızda hazırladığınız bir dökümanı, bazı geçiÅŸ noktası bilgisayarlar (faks servisleri) üzerinden istediÄŸiniz kiÅŸiye iletebilir. Bu servislerin en eskisi ve en çok kullanılanlarından birisi TPC INT’dir. http://www.tpc.int adresinden gerekli bilgilere ulaşılabilir.

---

23. Internet Society (Internet Grubu) Nedir?

Internet Society (IS), 1992′de kurulan ve amacı internet ile ilgili geliÅŸimler, yeni çalışmalar için bir nevi yol göstericilik olan, kar amacı gütmeyen (non-profit) bir kuruluÅŸtur. IS, Internet ile ilgili teknik çalışmaları yönlendiren ve denetleyen Internet Architecture Board (IAB)’un çalışmalarını destekler. IAB’nin aktivitelerinden bir diÄŸeri de, TCP/IP konusunda çalışmalar yapan Internet Engineering Task Force (IETF) tır. IAB’nin diÄŸer aktiviteleri arasında, AÄŸ Teknolojileri ile ilgili çalışmalar yapan Internet Research Task Force; IP adreslerinin verilmesi ile ilgili çalışmalar yapan Internet Assigned Numbers Authority; ve DNS ile ilgili konularda çalışan Internet Registary grubu gösterilebilir.

Internet Society web adresi : http://www.isoc.org . Buradan ilgili bütün linklere ulaşılabilir.

---

24. Internet Kullanım Etiği

Ağ üzerindeki her kullanicının, servisleri, sistemleri kullanmaları konusundaki sorumluluklarını farketmeleri önemlidir. Kullanıcı, ağdaki her servise ulaştığında yaptığı hareketlerden sorumlu olmak zorundadır.

“Internet” ya da kısaca “Net” , tek bir aÄŸ deÄŸildir, hatta bir birinde ayrı protokollere, yapılara sahip binlerce irili ufaklı aÄŸların toplamıdır. Internet’teki bilgi akışı, bir çok deÄŸisik aÄŸ’dan gelip geçmekte, ulasacağı yere öylece varmaktadır. Bu yüzden, her kullanıcının, kendi bölgesindeki aÄŸ yukünü dengede tutması gerekmektedir.

Bir aÄŸ kullacısı olarak, baÅŸka bilgisayar aÄŸlarına ulasmanıza izin verilmiÅŸ olabilir. Her ağın kendine ait sorumlulukları, kuralları ve yasakları vardır, AÄŸ üzerindeki izin verilmiÅŸ iÅŸlemler, bu aÄŸdaki sorumlular tarafindan her zaman izlenebilecek sekilde tasarlanmıştır. Fakat, bir yerde izin verilen bir hareket , baÅŸka bir aÄŸda yasaklanmış olabilir. Bu kuralları bilmek ve bunlara uymak, kullanıcının sorumluluÄŸundadır. Sunu unutmayın ki, izin verilen hareketleri kötü yönde de “YAPABÄ°LÄ°RSÄ°NÄ°Z” , ama yapmanız gerekmez.

AÄŸ’ın, özellikle Internet’in kullanımı, bir ayrıcalıktır, bir “hak” deÄŸildir. Bu ayrıcalık, istenildiÄŸi zaman, kötüye kullanım ya da baÅŸka sebeplerle, elinizden alınabilir. Bu kötüye kullanım, bir sistemdeki gizli bilgileri hileli yollarla almak, kötü, anlaşılmaz mesajlarla diÄŸerlerini rahatsız etmek, sistemin kaynaklarını kullanıp sistemi yavaÅŸlatmak, ardarda mesajlar postalayarak baÅŸkalarının e-posta kutularını doldurmak, aÄŸ üzerinde yasalarla belirlenmiÅŸ kuralların dışına çıkmak vs vs olarak sayılabilir.

BulunduÄŸunuz aÄŸ’ın durumuna gore, disiplin cezasından iÅŸten çıkarilmaya; hesabınızın silinmesinden hapse kadar cezalara carptırılabilırsiniz.

Bilgisayar Ahlakı Üzerine 10 Altın Kural

1. Kesinlikle, bilgisayarı, başkalarina zarar vermekte kullanmayın.
2. Kesinlikle, bilgisayarla, başkalarının işine mani olmayın.
3. Kesinlikle, başkalarının dosyalarını karıştırmanın yollarını aramayın.
4. Kesinlikle, bilgisayarı hırsızlık yapmakta kullanmayın.
5. Kesinlikle, bilgisayarı yalancı şahitlikte, sahte delil hazırlamada kullanmayın.
6. Kesinlikle, sahibinden izinsiz başkalarının bilgisayar kaynaklarını kullanmayın.
7. Kesinlikle, başkalarinin fikirlerini bilgisayarla çalip kendinize mal etmeyin.
8. Kesinlikle, sosyal içeriğini düşünmeden bir program yazmayın.
9. Kesinlikle, bilgisayarı, saygı ve ilgi göstermeksizin kullamayın.

Bu kuralların orijinalinin bulunduğu yer : ftp://ftp.unm.edu/ethics/netiquette

---

25. Internet’in Sosyal Boyutu

Yaygın bir görüşe göre internet, kiÅŸilerin sosyal yaÅŸamlarında olumsuz etkilere sahiptir. Gerçek dünyadan farklı bir ortamda, “sanal dünyada, insanlar arası iliÅŸkiler deÄŸiÅŸmektedir. Bu bir bakıma doÄŸru. ÇoÄŸu durumda birbirleri ile etkileÅŸen insanlar bir internet adresi, bir e-mail adresi vb gibi. Öte yandan internet, kiÅŸiler arasındakji mesafe, yaÅŸ, cinsiyet, ırk, kültür vb gibi gerçek dünyada önemli olabilecek pek çok özelliÄŸi de ortadan kaldırmaktadır.

Yerinden alışveriş, yerinden bankacılık, hatta işe gitmeden evden çalışma vb gibi kullanımlar insanın sosyal yaşamını etkileyebilecek unsurlardır.

---

26. Internet’in Ticari Boyutu

Internet’in 1990′ların baÅŸlarından itibaren bu kadar yaygınlaÅŸmasının en temel nedenlerinden birisi ve belki de en önemlisi “para kazandırabilecek potansiyele sahip” bir imkan olmasıdır. Bu iletiÅŸim ağına baÄŸlı bilgisayarlar yolu ile alışveriÅŸler yapılabilmekte, borsa/bankacılık iÅŸlemleri yerine getirilebilmektedir. Bu haliyle internet’in “aÄŸ teknolojisi” kimliÄŸinin yanında bir de “medya” özelliÄŸinden söz edebiliriz. Internet artık ciddi reklam paralarının dönmeye baÅŸladığı ve ÅŸirketlerin ürünlerini pazarladığı bir ortam haline gelmeye baÅŸlamıştır.